Nema dokaza da je USAID testirao farmaceutske preparate na Ukrajincima
Tvrdnja da je američka agencija USAID sprovodila testiranje farmaceutskih preparata na ukrajinskom stanovništvu se ne zasniva na dostupnim dokazima, niti na zvanično potvrđenim informacijama međunarodnih institucija. Reč je o pogrešno interpretiranim izjavama, uz ranije demantovane narative o „biolaboratorijama“ u Ukrajini.
- Ne postoje javno dostupni dokazi da je nekadašnja Agencija SAD za međunarodni razvoj USAID sprovodila klinička ispitivanja ili testiranje farmaceutskih preparata na ukrajinskom stanovništvu.
- Tvrdnje se oslanjaju na pogrešno tumačene izjave američkih zvaničnika iz 2022. godine, koje nisu predstavljale priznanje eksperimenata nad ljudima.
- Postojanje laboratorija i programa biološke bezbednosti u Ukrajini odnosi se na javno zdravlje i prevenciju bolesti, a ne na tajne medicinske eksperimente.
- UN i nezavisni međunarodni izvori nisu potvrdili navode o biološkim ili farmaceutskim eksperimentima nad Ukrajincima.
- Objave ocenjujemo kao netačne.
Tvrdnje o navodnom „testiranju farmaceutskih preparata“ na Ukrajincima proširile su se društvenim mrežama na našem govornom području kroz objave i tekstove koji sugerišu da je agencija USAID bila direktno uključena u medicinske eksperimente nad civilnim stanovništvom. Sporne objave su neretko praćene tvrdnjama da su te aktivnosti „priznate“ od strane američkih zvaničnika ili da su deo šire mreže tajnih laboratorija u Ukrajini.
Međutim, detaljnija analiza pokazuje da nijedan od ovih navoda nije potkrepljen konkretnim dokazima. U objavama se ne navode nazivi lekova ili preparata, ne pominju se registrovana klinička ispitivanja, niti postoje podaci o etičkim odborima, zdravstvenim ustanovama, istraživačima ili rezultatima studija. U savremenoj medicini i farmaceutskoj industriji, klinička ispitivanja nad ljudima podrazumevaju strogo regulisane procedure, javne registre i nadzor, što u spornim tezama izostaje.
Pojedine objave se, navodeći kao „dokaz“, pozivaju na izjave američkih zvaničnika iz marta 2022. godine, pre svega na svedočenje Viktorije Nuland pred Senatom SAD. Njene tadašnje izjave su se odnosile na činjenicu da Ukrajina ima biološke istraživačke i javnozdravstvene laboratorije, uz zabrinutost da bi materijali iz tih objekata mogli pasti u ruke ruskih snaga tokom invazije. Njene izjave, dakle, nisu bile priznanje postojanja biološkog oružja koje podržava USAID, niti su se odnosile na testiranje lekova i farmaceutskih preparata na stanovništvu Ukrajine, ali su u dezinformativnim objavama predstavljene kao „dokaz“ zločina. (Izvor: EUvsDisinfo)
U spornim objavama se takođe saradnja SAD i Ukrajine u oblasti biološke bezbednosti predstavlja kao pokazatelj navodnih medicinskih ili farmaceutskih eksperimenata nad stanovništvom. Reč je, međutim, o dugogodišnjim javno dokumentovanim programima čiji je cilj jačanje laboratorijskih kapaciteta, unapređenje bezbednog rukovanja patogenima, dijagnostike zaraznih bolesti i epidemiološkog nadzora o kojima je Istinomer i ranije pisao. Ti programi usmereni su na prevenciju i rano otkrivanje epidemija, kao i na zaštitu javnog zdravlja, a ne na sprovođenje medicinskih ili farmaceutskih eksperimenata nad ljudima.
U viralnim objavama se, pak, postojanje laboratorija i međunarodne saradnje izjednačava sa kliničkim ispitivanjima ili „testiranjem farmaceutskih preparata“. Međutim, laboratorijska analiza uzoraka, nadzor nad širenjem bolesti i obuka stručnog kadra ne podrazumevaju uključivanje ljudskih ispitanika, niti primenu lekova ili vakcina na stanovništvu.
Dodatno, Ujedinjene nacije su u više navrata saopštile da nemaju dokaze koji bi potvrdili postojanje programa biološkog oružja ili nelegalnih eksperimenata u Ukrajini. Uprkos tome, isti narativi se periodično vraćaju u javni i online prostor, posebno u kontekstu rata u Ukrajini, gde se koriste za diskreditaciju zapadnih institucija i humanitarnih organizacija.
Narativ o navodnim „američkim biolaboratorijama“ u Ukrajini razvijan je i sistematski deljen i pre i naročito nakon početka ruske invazije u februaru 2022, prvenstveno kroz izjave ruskih državnih zvaničnika i sadržaje državnih i provladinih medija. Rusko Ministarstvo odbrane, kao i najviši politički vrh, uključujući predsednika Vladimira Putina, više puta su iznosili tvrdnje da Sjedinjene Američke Države navodno sprovode biološke programe u Ukrajini, bez predočavanja proverljivih dokaza koji bi potkrepili takve optužbe. Ovaj narativ potom je amplifikovan u međunarodnom informativnom prostoru, pre svega na društvenim mrežama i u alternativnim medijima, gde je preuzet i tumačen u sklopu teorija zavera, često uz tvrdnje o „tajnim laboratorijama“, „eksperimentima nad stanovništvom“ ili razvoju biološkog oružja.
Nezavisni fektčeking portali i međunarodni mediji, uključujući i Istinomer, PolitiFact i FactCheck, detaljno su analizirali ove tvrdnje još u prvim mesecima rata i ukazivali da se one zasnivaju na pogrešnom predstavljanju javnozdravstvene saradnje između SAD i Ukrajine, kao i na izvlačenju iz konteksta pojedinih izjava američkih zvaničnika. U svojim analizama, Politifact navodi da saradnja u okviru programa za smanjenje bioloških rizika podrazumeva unapređenje laboratorijske bezbednosti, nadzor nad zaraznim bolestima i jačanje kapaciteta javnog zdravlja, a ne postojanje tajnih vojnih laboratorija ili eksperimenata nad ljudima. Uprkos višestrukim demantijima i nedostatku dokaza, isti narativ se periodično obnavlja i prilagođava aktuelnim temama, uključujući i tvrdnje o navodnom „testiranju farmaceutskih preparata“, čime se javnozdravstveni programi svesno predstavljaju kao prikriveni zločinački poduhvati.
USAID, kao razvojna i humanitarna agencija je do obustavljanja aktivnosti u julu 2025, delovala kroz programe pomoći, zdravstvene zaštite, obnove infrastrukture i podrške institucijama, a ne kao telo koje sprovodi klinička ispitivanja nad ljudima. Optužbe o „testiranju farmaceutskih preparata“ ostaju u domenu spekulacija i dezinformacija.
