U Mađarskoj nije održan referendum, već “nacionalne konsultacije” o članstvu Ukrajine u EU

Na društvenim mrežama i u pojedinim medijima pojavila se tvrdnja da je u Mađarskoj održan “referendum” o ulasku Ukrajine u EU, na kojem je navodno 95 odsto građana glasalo protiv.

“UDARNO: Mađarski narod doneo odluku: Ne članstvu Ukrajine u EU. VOKS (Referendum) 2025: Učestvovalo je 2,28 miliona ljudi dok je 95% reklo NE! To znači da je preko 2,1 milion Mađara odbacilo ratnohuškačku i neodgovornu agendu Brisela. Ova istorijska poruka biće jasno predstavljena na današnjem samitu EU”, navodi se u objavama korisnika Fejsbuka.

Međutim, u Mađarskoj nije održan referendum, već takozvane “nacionalne konsultacije” (od 14. aprila do 20. juna ove godine) – pod nazivom VOKS 2025 – povodom mogućeg članstva Ukrajine u Evropskoj uniji. 

Reč je o anketi javnog mnjenja koja nema pravno obavezujuću snagu. 

Prema podacima koje su saopštile mađarske vlasti, u anketi je učestvovalo oko 2,278 miliona ljudi, što je približno 29 odsto ukupno upisanih birača. Od toga, prema objavljenim podacima, 95 odsto učesnika je glasalo protiv ulaska Ukrajine u EU, dok je 5 odsto podržalo tu ideju.

Nezavisni analitičari, ukrajinski zvaničnici, kao i opozicija u Mađarskoj uputili su kritike na račun održanja VOKS 2025, navodeći da je anketa sprovedena “bez nezavisnog nadzora”, zbog čega postoje sumnje na “moguće zloupotrebe i manipulacije”.

“Mađarska vlada je učinila sve moguće napore da obezbedi željeni ishod. Konsultacije je pratilo agresivno podsticanje neosnovane mržnje prema svemu što je vezano za Ukrajinu. Takva informativna kampanja traje već mesecima. Mađarski zvaničnici izmišljaju nepostojeće pretnje koje navodno dolaze iz Ukrajine kako bi neopravdano zastrašili mađarske građane”, navodi se u saopštenju ukrajinskog Ministarstva spoljnih poslova.

Portparol mađarske vlade Gergelj Guljaš je na nedavnom brifingu izjavio da su štampani glasački listići “overeni” i da se “ne mogu falsifikovati”, te da su elektronski glasovi takođe “verifikovani”, prenosi European Pravda. Međutim, kako piše ovaj portal, Guljaš nije mogao da potvrdi da li bi sistem otkrio duplo glasanje na papirnim i elektronskim glasačkim listićima. Onlajn glasovi su činili približno 10 odsto od ukupnog broja glasova.

Uprkos tome, mađarski premijer Viktor Orban je rezultate ankete VOKS 2025 iskoristio da pred evropskim institucijama demonstrira da građani Mađarske “ne podržavaju pristupanje Ukrajine Evropskoj uniji”.

Iz Evropske komisije (EK) je saopšteno da “rezultati konsultacija koje je sprovela Mađarska o proceni potencijalnog pristupanja Ukrajine Evropskoj uniji nisu obavezujući”, ali da ih EK “uzima u obzir”.

Ovaj tip “nacionalnih konsultacija” sprovodi se u Mađarskoj od 2010. godine. Mišljenja građana prikupljaju se putem pošte i interneta, uz snažnu propagandnu podršku medija, pri čemu su pitanja često oblikovana tako da sadrže emotivne i sugestivne formulacije, navodi se u analizi objavljenoj na sajtu fondacije Friedrich Naumann.

***

Referendum je oblik neposredne demokratije u kojem građani direktno glasaju o nekom konkretnom pitanju, zakonu ili političkoj odluci. Za razliku od izbora, gde biraju predstavnike (npr. poslanike ili predsednika), na referendumu građani odlučuju da li su za ili protiv određene mere.

Dakle, referendum je pravno utemeljeno izjašnjavanje građana, dok su takozvane “nacionalne konsultacije” u Mađarskoj pravno neobavezujuće i sprovode se bez nezavisnog nadzora.

O ovoj temi pisao je i Faktograf.