Popularni sokovi, slatkiši i vakcine ne sadrže „mrtve ćelije fetusa“
Relevantni naučni i regulatorni izvori osporavaju konspirativne tvrdnje da se ljudsko fetalno tkivo koristi kao sastojak namirnica, napitaka, kozmetike ili vakcine niti da potrošači putem njih unose ljudske ćelije u organizam.
- Navodne liste hrane, pića, kozmetike i vakcina za koje se tvrdi da sadrže „mrtve ćelije fetusa“ proizlaze iz pogrešnog tumačenja upotrebe ćelijske linije HEK-293 u naučnim i industrijskim istraživanjima.
- HEK-293 je laboratorijski umnožavana ćelijska linija nastala 1970-ih godina iz uzorka bubrežnog tkiva; nije fetalno tkivo koje se, navodno, dodaje proizvodima.
- Ćelijska linija je skup ćelija koje su jednom izdvojene iz biološkog tkiva i zatim decenijama održavane i umnožavane u laboratorijskim uslovima za naučna istraživanja.
- Ova ćelijska linija se decenijama koristi u biomedicinskim istraživanjima i razvoju lekova, ali ne predstavlja sastojak hrane, kozmetike ili vakcina.
- Prehrambene kompanije i regulatorna tela više puta su demantovali da se ljudske ćelije ili tkiva koriste kao sastojci hrane ili pića.
- Vakcine ne sadrže ćelije abortiranih fetusa - ćelijske linije se koriste isključivo u pojedinim fazama razvoja ili proizvodnje i ne ulaze u sastav gotovog proizvoda.
- Objave ocenjujemo kao netačne.
Tvrdnje da određeni prehrambeni, kozmetički i farmaceutski proizvodi „sadrže mrtve ćelije fetusa“ proširile su se društvenim mrežama na našem govornom području kroz objave i snimke u kojima se prikazuju liste poznatih brendova, uz upozorenja o navodnom „skrivenom kanibalizmu“ i pozive na bojkot. U tim objavama se navodi da proizvodi kompanija poput PepsiCo, Nestlé ili Cadbury, kao i pojedini kozmetički preparati, vakcine i lekovi, navodno sadrže ćelije abortiranih fetusa ili „mrtve bebe“.
Naime, reč je o nastavku dugogodišnjeg dezinformacionog narativa koji se zasniva na pogrešnom razumevanju načina na koji se ćelijske linije koriste u naučnim istraživanjima. U središtu tih tvrdnji najčešće se nalazi ćelijska linija HEK-293 (Human Embryonic Kidney), koja se u spornim objavama opisuje kao „fetalno tkivo“ koje se navodno dodaje gotovim proizvodima.
Ćelijska linija HEK-293 nastala je početkom sedamdesetih godina prošlog veka iz uzorka bubrežnog tkiva i od tada se kontinuirano umnožava u laboratorijskim uslovima. Današnje HEK-293 ćelije nisu originalno fetalno tkivo, već klonirane generacije ćelija koje se decenijama koriste kao standardni laboratorijski alat u biomedicinskim i farmaceutskim istraživanjima. Njihova primena obuhvata proučavanje bioloških procesa, testiranje interakcija molekula sa receptorima i razvoj medicinskih terapija, ali one ne predstavljaju sastojak proizvoda koji se nalaze u slobodnoj prodaji.
Povezivanje HEK-293 ćelijske linije sa prehrambenom industrijom potiče iz slučaja američke biotehnološke kompanije Senomyx, koja je početkom 2000-ih koristila ovu ćelijsku liniju u okviru laboratorijskih istraživanja receptora ukusa.
U pitanju je eksperimentalni sistem u kojem su ćelije služile za merenje biološke reakcije na određene hemijske supstance tokom faze razvoja aroma. Date ćelije nisu bile sastavni deo gotovih proizvoda, niti su korišćene kao aditivi u hrani ili piću. Uprkos tome, deo javnosti i pojedine aktivističke grupe su ovu praksu interpretirale kao dokaz da se „ljudske fetalne ćelije“ nalaze u prehrambenim proizvodima, iako za takve tvrdnje nisu ponuđeni relevantni dokazi.
Nakon što su se ove tvrdnje pojavile u javnosti, više prehrambenih kompanija koje su u tom periodu sarađivale sa Senomyx, između ostalihj i PepsiCo io Nestle, je javno demantovalo da su ljudske ćelije ili fetalno tkivo ikada korišćeni kao sastojci njihovih proizvoda. Istaknuto je i da bi, između ostalog, upotreba ljudskog biološkog materijala u hrani bila u suprotnosti sa važećim zakonima i regulatornim standardima o bezbednosti hrane. Ovakve navode su tokom godina potvrdile i nezavisne fektčeking redakcije, poput FullFacta i Reutersa, koje nisu pronašle dokaze da prehrambeni proizvodi sadrže ljudske ćelije ili tkiva.
Sličan obrazac pogrešnog povezivanja laboratorijskih postupaka sa krajnjim proizvodima prisutan je i u tvrdnjama koje se odnose na vakcine. Iako su pojedine vakcine razvijene ili proizvedene uz korišćenje istorijskih ćelijskih linija, poput HEK-293 ili PER.C6, te ćelije ne čine sastavni deo vakcine koja se primenjuje kod ljudi. One se koriste isključivo u kontrolisanim fazama umnožavanja virusnih vektora, nakon čega se vakcinalni materijal višestruko pročišćava. Nadležna regulatorna tela i regionalne agencije za lekove navode da eventualni ostaci staničnog materijala, ukoliko su uopšte prisutni, ostaju u zanemarljivim količinama koje su ispod granica detekcije savremenih analitičkih metoda i ne predstavljaju zdravstveni rizik.
