Nema dokaza da biološke laboratorije pripremaju novu pandemiju
Ova tvrdnja nije potkrepljena dokazima i predstavlja nastavak višegodišnjeg dezinformativnog narativa o navodnim američkim „tajnim biolaboratorijama“.
- Tvrdnja potiče sa proruski orijentisanog nemačkog portala Anti-Spiegel, koji se poziva na navodne informacije američkih obaveštajnih službi i tvrdnje ruskog Ministarstva odbrane.
- Nisu predstavljeni dokazi da Sjedinjene Američke Države razvijaju biološko oružje u laboratorijama u inostranstvu, niti da pripremaju novu pandemiju.
- Laboratorije koje se pominju deo su međunarodnih programa za biosigurnost, nadzor zaraznih bolesti i unapređenje javnog zdravlja.
- Tvrdnje o američkim „tajnim biološkim laboratorijama“ godinama su deo dezinformativnih narativa i više puta su opovrgnute od strane međunarodnih institucija i nezavisnih organizacija.
- Objave ocenjujemo kao netačne.
Na društvenim mrežama se proširio snimak ekrana teksta sa tvrdnjom da američke biološke laboratorije širom sveta navodno razvijaju biološko oružje i pripremaju novu pandemiju. Kao izvor ovih navoda navodi se portal Anti-Spiegel.ru, koji se poziva na tvrdnje ruskog Ministarstva odbrane i navodne informacije američkih obaveštajnih službi. Međutim, u objavama koje se dele na društvenim mrežama nisu ponuđeni dokumenti ili drugi proverljivi dokazi koji bi potvrdili tvrdnje o postojanju američkog programa razvoja biološkog oružja.
Portal Anti-Spiegel osnovao je 2018. godine nemački bloger Tomas Reper (Thomas Röper) koji se predstavlja kao alternativa nemačkim medijima. Anti-Spiegel je u brojnim analizama istraživača medija i organizacija koje prate strane informacione operacije označen kao izvor koji sistematski promoviše narative usklađene sa stavovima Kremlja, posebno u pogledu rata u Ukrajini, NATO-a, Evropske unija i kovid pandemije.
Narativ o „američkim biološkim laboratorijama“, takođe, nije nov. Prisutan je godinama, a posebno je intenziviran nakon početka ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine. Tada su ruske vlasti tvrdile da Sjedinjene Američke Države kroz mrežu laboratorija u Ukrajini razvijaju biološko oružje. Slične optužbe iznošene su i za laboratorije u Gruziji, Kazahstanu, Jermeniji i drugim državama koje sarađuju sa Sjedinjenim Američkim Državama u oblasti javnog zdravlja.
Međutim, date tvrdnje nisu ni na koji način potvrđene. Rusija je tokom 2022. godine svoje optužbe iznela i u okviru konsultacija država članica Konvencije o zabrani biološkog oružja (Biological Weapons Convention – BWC), međunarodnog sporazuma kojim se zabranjuje razvoj, proizvodnja i skladištenje biološkog oružja. Nakon razmatranja dostavljenih materijala, države članice su zaključile da ne postoje dokazi koji potvrđuju navode o američkom programu razvoja biološkog oružja u Ukrajini.
Jedan od ključnih navoda u spornim objavama sa društvenih mreža jeste da Sjedinjene Američke Države upravljaju mrežom od više od 120 bioloških laboratorija u kojima razvijaju biološko oružje. U tekstu, pak, nije ponuđen nijedan dokument, fotografija, naučni rad niti drugi dokaz koji bi potvrdio ovu tvrdnju.
Naprotiv, laboratorije koje se godinama navode u ovakvim objavama uglavnom su povezane sa Programom za smanjenje bioloških pretnji (Biological Threat Reduction Program – BTRP), koji sprovodi američka Agencija za smanjenje odbrambenih pretnji (Defense Threat Reduction Agency – DTRA). Reč je o programu koji je deo šireg Programa za zajedničko smanjenje pretnji (Cooperative Threat Reduction Program), poznatog i kao Program Nan-Lugar, pokrenutog početkom devedesetih godina nakon raspada Sovjetskog Saveza sa ciljem da se obezbede ili unište zalihe nuklearnog, hemijskog i biološkog oružja i spreči njihovo širenje.
U okviru tog programa finansira se modernizacija laboratorijskih kapaciteta, obuka stručnog osoblja, unapređenje sistema za dijagnostiku i nadzor zaraznih bolesti, kao i jačanje biosigurnosti u partnerskim državama. Laboratorije nisu u vlasništvu Sjedinjenih Američkih Država niti njima upravlja američka vojska. One pripadaju institucijama država u kojima se nalaze, najčešće ministarstvima zdravlja, veterinarskim institutima ili nacionalnim institutima za javno zdravlje.
Tvrdnja da laboratorije proučavaju opasne viruse i bakterije često se u objavama na društvenim mrežama predstavlja kao dokaz razvoja biološkog oružja. Međutim, laboratorije visokog nivoa biološke bezbednosti (BSL-3 i BSL-4) postoje u velikom broju država upravo jer omogućavaju bezbedno proučavanje opasnih patogena radi razvoja dijagnostičkih testova, vakcina, terapija i sistema za rano otkrivanje epidemija. Takva istraživanja predstavljaju standardni deo savremene biomedicine i javnog zdravlja.
Nijedna međunarodna organizacija nadležna za pitanja javnog zdravlja ili kontrole naoružanja nije objavila dokaze da laboratorije finansirane kroz ove programe razvijaju biološko oružje ili da su povezane sa planovima za izazivanje nove pandemije.
Nijedna međunarodna organizacija nadležna za pitanja javnog zdravlja ili kontrole naoružanja nije objavila dokaze da laboratorije finansirane kroz ove programe razvijaju biološko oružje ili da su povezane sa planovima za izazivanje nove pandemije.
Kancelarija Ujedinjenih nacija za pitanja razoružanja kroz sprovođenje Konvencije o zabrani biološkog oružja razlikuje dozvoljena istraživanja u oblasti biologije i javnog zdravlja od razvoja biološkog oružja, dok Svetska zdravstvena organizacija u svojim smernicama laboratorije visokog nivoa biološke bezbednosti opisuje kao ključni deo sistema za dijagnostiku, nadzor i odgovor na zarazne bolesti.
