Mađarska uvodi porezne olakšice za majke, ali ne za sve i ne odmah
Viralne objave tvrde da će majke u Mađarskoj biti trajno oslobođene poreza na dohodak, što nije u potpunosti istinito – iako postoje značajne olakšice kao deo strategije za podsticanje nataliteta, one su strogo uslovljene brojem dece, godinama majke i godinama u kojima su primane određene beneficije, a deo mera se planira tek u narednim godinama.
- Nije tačno je da će sve majke u Mađarskoj biti trajno oslobođene poreza na dohodak.
- Olakšice zavise od godina starosti i broja dece.
- Majke s jednim detetom starije od 30 godina nisu obuhvaćene trenutnim merama.
- Doživotno oslobađanje od poreza već se primenjuje na majke sa četvoro ili više dece.
- Poreske olakšice za majke sa dvoje i troje dece uvode se postepeno do 2029. godine.
- Objavama nedostaje bitan kontekst.
Društvenim mrežama kruže teze po kojima je Mađarska vlada odlučila da doživotno, majke u ovoj zemlji, oslobodi poreza izostavljaju ključni uslovi koji su deo mađarskog poreskog sistema i njegove pronatalitetne politike kojim se, ipak, ne obuhvataju sve majke.
Naime, Mađarska, od 2020, zaista sprovodi poreske olakšice sa ciljem podsticanja nataliteta i podrške višečlanim porodicama. Međutim, ova poreska rasterećenja nisu univerzalna – postoje jasni i konkretni uslovi za ostvarivanje prava na ove poreske olakšice. Na primer, majke koje su rodile ili usvojile dete nakon 31. decembra 2022. i koje su tada bile mlađe od 30 godina, mogu biti oslobođene poreza na dohodak do visine prosečne plate (oko 1.645 evra mesečno), sa planom da data mera do 2026. obuhvati i celokupan prihod majke, kako je naveo premijer Mađarske Viktor Orban u feruaru 2025.
Majke sa četvoro i više dece već imaju pravo na potpuno i doživotno oslobođenje od poreza na dohodak, bez obzira na visinu prihoda. U ovu grupu spadaju i žene koje su to pravo imale najmanje 12 godina ili su ga izgubile zbog smrti deteta.
Za majke sa troje dece najavljeno je da će od 1. oktobra ostvariti pravo na potpuno oslobođenje poreza na prihod od rada, pod uslovom da su primale dečiji dodatak za troje dece, i to najmanje 12 godina. Ova mera će obuhvatiti samo dohotke od rada, dok prihodi od kapitala, iznajmljivanja ili dividendi ostaju oporezivi. Planirano je da se i majkama sa dvoje dece omogući ova poreska olakšica, ali ta mera će se uvoditi postepeno, po starosnim kategorijama, u periodu od 2026. do 2029. godine.
Orban je nazvao ovaj set mera „najvećim programom poreskog rasterećenja u Evropi“, uz tvrdnju da će Mađarsku pretvoriti u „poreski raj za porodice“, iako je sam priznao da „nije lako obezbediti finansijska sredstva za ovakvu reformu“.
Ekonomisti upozoravaju da su ove mere ozbiljan izazov za državni budžet, dok je i vlada je priznala da će do 2029, ukupni troškovi mera dostići oko 2,38 milijardi evra.
Kritičari optužuju Orbana da ovim najavama pokušava da pridobije podršku birača uoči izbora koji će se održati naredne godine, u zemlji sa oko 9,5 miliona stanovnika.
Prema zvaničnoj statistici, stopa nataliteta u Mađarskoj poslednjih godina opada – u martu je iznosila 1,31 dete po ženi, što je manje u odnosu na vrhunac od 1,61 u 2021. godini, kada je bila iznad proseka EU (1,53 za tu godinu).
Vlada je kao cilj postavila stopu nataliteta od 2,1 do 2035. godine, smatrajući da bi to omogućilo zaustavljanje opadanja broja stanovnika. 2011. godine Mađarska je imala rekordno nisku stopu nataliteta – svega 1,23 deteta po ženi.
Drugim rečima, nije tačno da će sve majke u Mađarskoj uskoro biti trajno oslobođene poreza na dohodak. Poreske olakšice koje vlada uvodi jesu obimne i raznovrsne, ali ne obuhvataju sve žene koje imaju decu kako se navodi u spornim objavama. Na primer, majke koje imaju jedno dete i starije su od 30 godina, prema trenutno važećim pravilima, ni po kom osnovu ne ispunjavaju uslove za poresko oslobađanje.
Osim toga, deo mera koje se najavljuju tek treba da stupi na snagu — neke od njih se planiraju za 2025, a pojedine čak i za 2029. godinu. To znači da brojne kategorije žena trenutno nisu ni delimično obuhvaćene ovim olakšicama, i da će sistem potpune poreske beneficije za veći broj majki u punoj meri funkcionisati tek za nekoliko godina.
